10 اکتبر 2026- بسیاری از افرادی که مصرف داروهای GLP-1 را آغاز می‌کنند، یک سال بعد دیگر این دارو را مصرف نمی‌کنند. شکاف میان انتظارات و واقعیت برای بسیاری از بیماران تکان‌دهنده است و آمارها ممکن است شما را غافلگیر کند. خستگی، سردرد، سرگیجه و کرامپ‌های عضلانی باعث شده است تعداد بسیار زیادی از افراد، در همان سال اول مصرف، داروهایی مثل اوزمپیک، وگووی و زپ‌باند را متوقف کنند. برای نمونه، یک مطالعه هم‌گروهی بر روی بیش از ۱۲۵ هزار بزرگسال که در JAMA Network Open منتشر شده است، نشان داد که ۴۶.۵ درصد از بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و ۶۴.۸ درصد از بیماران غیرمبتلا به دیابت، ظرف مدت یک سال درمان با GLP-1 را قطع کرده‌اند؛ در این میان، عوارض گوارشی از عوامل مرتبط با قطع درمان بوده‌اند.

تحقیقات ارائه‌شده توسط انجمن غدد، برگرفته از سوابق بیمه‌ای بیش از ۶۰هزار آمریکایی مبتلا به دیابت نوع ۲، نشان داد که تقریباً از هر ده نفر، چهار نفر در سال اول درمان را قطع می‌کنند. همچنین بیمارانی که دچار تهوع یا سایر عوارض گوارشی بودند، بیشتر مستعد قطع درمان بودند. به عبارت دیگر، عوارض جانبی یکی از دلایل اصلی ناکارآمدی این داروها برای افراد است، زیرا باعث می‌شود آن‌ها مصرف دارو را متوقف کنند. اما یک پزشک، توضیحی متفاوت ارائه داده و چهار راهکار معرفی کرده است که اغلب به بهبود وضعیت کمک می‌کنند.

دکتر «کِری کاردا»، متخصص زنان و زایمان، مدیر پزشکی ملی سیستم سلامت X10 و متخصص طب ضدپیری و دارای کارشناسی ارشد طب متابولیک و تغذیه از دانشکده پزشکی دانشگاه فلوریدای جنوبی، با ذهنی باز و کنجکاوی فراوان به این علائم می‌پردازد و روایت او از آنچه می‌یابد، با چیزی شروع می‌شود که اکثر بیماران هرگز به آن توجه نمی‌کنند.

چرا داروهای  GLP-1می‌توانند مصرف آب را کاهش دهند؟

داروهای GLP-1 نه‌تنها آنچه می‌خورید، بلکه آنچه می‌نوشید را نیز تغییر می‌دهند، اغلب بدون اینکه متوجه شوید. دکتر کاردا می‌گوید: «داروهای  GLP-1اشتها را کاهش می‌دهند، اما بسیاری از بیماران به‌طور ناخودآگاه آب کمتری هم می‌نوشند. ترکیب این مسئله با کند شدن تخلیه معده می‌تواند منجر به کم‌آبی خفیف شود که عامل خستگی، سردرد، سرگیجه، یبوست و کرامپ‌های عضلانی است.»

همان‌طور که پژوهشگران در نشریه Signal Transduction and Targeted Therapy شرح داده اند، فعال‌سازی گیرنده  GLP-1باعث افزایش ترشح انسولین، مهار آزادسازی گلوکاگون، تأخیر در تخلیه معده و کاهش دریافت غذا از طریق سرکوب اشتها در مرکز مغز می‌شود. اگر تخلیه معده شما کندتر شود، فضای کمتری نیز برای نوشیدن مایعات خواهید داشت.

آیا داروهای GLP-1 همزمان تشنگی و اشتها را کاهش می‌دهند؟

گرسنگی و تشنگی در مغز از هم جدا نیستند. دکتر کاردا خاطرنشان کرد: «مسیرهای عصبی آن‌ها هم‌پوشانی دارند. با کاهش اشتها، بسیاری از بیماران به‌طور طبیعی خوردن و نوشیدن کمتری دارند، بنابراین هیدراتاسیون (آبرسانی) به چیزی تبدیل می‌شود که باید آگاهانه در اولویت قرار دهند.»

مروری بر ملاحظات تغذیه‌ای مرتبط با داروهای ضد چاقی که در نشریه  Obesityمنتشر شده است، اشاره دارد که داده‌های نوظهور نشان می‌دهند آگونیست‌های گیرنده  GLP-1ممکن است تشنگی و میزان دریافت مایعات را کاهش دهند؛ لذا توصیه می‌شود بیمارانی که این داروها را مصرف می‌کنند، هدف‌گذاری برای دریافت بیش از ۲ تا ۳ لیتر مایعات در روز را دنبال کنند. اولویت‌بندی آگاهانه باید بخشی از برنامه مصرف این داروها باشد.

اولین مواردی که پزشک باید هنگام احساس ناخوشی بیمارِ مصرف‌کننده  GLP-1بررسی ‌کند، چیستند؟

دکتر کاردا می گوید: زمانی که فردی شکایت می‌کند که در حین مصرف داروهای GLP-1 حال بدی دارد: «من ابتدا هیدراتاسیون، میزان پروتئین دریافتی، میزان فیبر، یبوست، تعادل الکترولیت‌ها و اینکه آیا دوز دارو خیلی سریع افزایش یافته است یا خیر را ارزیابی می‌کنم. بسیاری از عوارض جانبی  GLP-1با کاهش سرعت افزایش دوز، افزایش پروتئین، بهبود آبرسانی و درمان یبوست، به‌جای قطع دارو، به‌طور چشمگیری بهبود می‌یابند.»

مشاهدات دکتر کاردا توسط راهنماهای بالینی منتشرشده نیز تأیید شده است. یک بررسی کاربردی در Postgraduate Medicine، افزایش تدریجی دوز را به‌عنوان یک روش استاندارد توصیه می‌کند و خاطرنشان می‌سازد که مراقبت‌های بالینی (برخلاف پروتکل‌های سخت‌گیرانه کارآزمایی‌های پزشکی) به پزشکان اجازه می‌دهد برای بیمارانی که در هفته‌های اولیه دچار مشکل شده‌اند، دوز را با سرعت کمتری افزایش دهند. یک اجماع کارشناسی چندرشته‌ای که از طریق کتابخانه ملی پزشکی منتشر شده است نیز به همین نتیجه رسیده و دستورالعمل‌های مشخصی برای مدیریت علائم حین مرحله تیتراسیون (افزایش دوز) ارائه می‌دهد.

عوارض جانبی  GLP-1که ممکن است واقعاً ناشی از کم‌آبی باشند، کدامند؟

کم‌آبی ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند که انتظارش را ندارید. کاردا توضیح داد: «خستگی، سردرد، سرگیجه، ضربان قلب سریع، کرامپ‌های عضلانی، یبوست و احساس سبکی سر، اغلب به‌جای اینکه ناشی از خودِ دارو باشند، با کم‌آبی و تغذیه نامناسب تشدید می‌شوند.»

این فهرست را با فهرست علائم کم‌آبی که مرکز  Mayo Clinicمنتشر می‌کند مقایسه کنید؛ همپوشانی تقریباً کامل است. مرکز  Cleveland Clinicنیز نکته مشابهی را در مورد سرعت بروز این علائم مطرح می‌کند و خاطرنشان می‌سازد که خودِ احساس تشنگی، نشانه‌ای از کم‌آبی خفیف است که می‌تواند منجر به سردرد، خستگی و سرگیجه شود.

عوارض  GLP-1چه زمانی به شدیدترین حد خود می‌رسند و چه زمانی تسکین می‌یابند؟

دکتر کاردا گفت: «علائم معمولاً در چند هفته اول یا پس از افزایش دوز شایع‌تر هستند. اکثر آن‌ها با سازگاری بیمار و بهینه‌سازی تغذیه و آبرسانی بهبود می‌یابند.»

این الگو به‌خوبی مستند شده است. یک بیانیه اجماع کارشناسی درباره مراقبت‌های حمایتی در حین درمان با  GLP-1که در  ScienceDirectمنتشر شده است، عوارض گوارشی را وابسته به دوز توصیف می‌کند که معمولاً با کاهش دوز برطرف می‌شوند و اغلب با ایجاد تحمل در بدن، گذرا هستند.

چه اقداماتی می تواند بیمارانی را که تقریباً در حال قطع دارو هستند، از این کار منصرف کند؟

گاهی کسی که قصد دارد مصرف GLP-1 را متوقف کند، با یافتن تسکین از عوارض آزاردهنده، نظر خود را تغییر می‌دهد. دکتر کاردا که این مورد را به‌کرات مشاهده مرده است، می گوید: «تنظیمات کوچک در دوز، هیدراتاسیون، الکترولیت‌ها، میزان پروتئین دریافتی و مدیریت دفع، اغلب باعث می‌شود بیماران بدون قطع درمان، احساس بسیار بهتری داشته باشند.»

ادامه درمان مهم‌تر از آن چیزی است که اکثر مردم تصور می‌کنند. تحلیلی در Cleveland Clinic بر روی نزدیک به ۸,۰۰۰ بیمار نشان داد کسانی که زودتر درمان را قطع کردند، در مقایسه با کسانی که مسیر را ادامه دادند، وزن بسیار کمتری را در پایان یک سال از دست داده بودند.

چگونه بدون انتظار برای احساس تشنگی، کم‌آبی را در مصرف‌کننده  GLP-1تشخیص دهیم؟

کسانی که داروهای  GLP-1مصرف می‌کنند، باید برای حفظ هیدراتاسیون روزانه خود برنامه‌ای داشته باشند، چه تشنه باشند و چه نباشند. دکتر کاردا همچنین هشدار داد: «فقط به احساس تشنگی تکیه نکنید. مراقب ادرار تیره، سردرد، خستگی، سرگیجه هنگام برخاستن، خشکی دهان، یبوست و کاهش دفع ادرار باشید.»

همچنین، طبق گفته Mayo Clinic، تشنگی همیشه روش خوبی برای تشخیص نیاز بدن به آب نیست، به‌ویژه برای سالمندان که ممکن است تا زمانی که دچار کم‌آبی شدید نشده‌اند، احساس تشنگی نکنند. رنگ ادرار ساده‌ترین شاخص است که چندین بار در روز قابل بررسی است.

چه زمانی بیشتر مایعات بنوشیم و چه زمانی با پزشک تماس بگیریم؟

دکتر کاردا توصیه کرد: علائم خفیف اغلب با مصرف مایعات و الکترولیت‌ها بهبود می‌یابند، «استفراغ مداوم، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا درد شدید شکمی» مستلزم ارزیابی فوری هستند. درد در قسمت راست و بالای شکم، یا دردی که مشکوک به پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) باشد نیز در همان دسته از موارد اورژانسی قرار می‌گیرد.

اطلاعات تجویز دارو برای «وگووی» که نزد سازمان غذا و داروی آمریکا ثبت شده است، ضرورت توجه به این هشدارها را تأیید می‌کند. در این اسناد، گزارش‌های پس از عرضه دارو مبنی بر بروز آسیب حاد کلیوی ثبت شده است که در برخی موارد منجر به نیاز به همودیالیز شده است؛ در حالی که اکثر این موارد در بیمارانی رخ داده که دچار واکنش‌های گوارشی (مانند تهوع، استفراغ یا اسهال) و در نتیجه کم‌آبی بدن شده بودند. همچنین، برچسب دارو حاوی هشدارهایی در مورد پانکراتیت حاد و بیماری‌های حاد کیسه صفرا است. علائم شدید را نباید نادیده گرفت و منتظر بهبود خودبه‌خودی آن‌ها ماند.

آیا در مصرف GLP-1 به الکترولیت نیاز دارید؟ و آیا آب خالص می‌تواند اثر معکوس داشته باشد؟

دکتر کاردا پیشنهاد داد: «همه نیاز ندارند، اما بسیاری از افراد با شروع روز با آب و در صورت لزوم، محلول الکترولیت، سود می‌برند. نیازهای فردی بر اساس رژیم غذایی، فعالیت و علائم متفاوت است.»

او همچنین این ایده را که «بیشتر نوشیدن آب همیشه بهتر است» رد کرد. وقتی از او پرسیده شد که آیا آب خالص می‌تواند وضعیت را بدتر کند، او هشدار داد: «گاهی اوقات، مقادیر زیاد آب بدون جایگزینی الکترولیت ممکن است در بیماران حساس، علائم را تشدید کند. تعادل بسیار مهم است.»

کلینیک  Cleveland Clinicمسمومیت با آب را به عنوان عدم تعادل الکترولیت ناشی از مصرف بیش از حد آب توصیف می‌کند که علائمی مانند تهوع، استفراغ، کرامپ‌های عضلانی، سردرد و گیجی دارد؛ همچنین خاطرنشان می‌کند که ادرار کاملاً بی‌رنگ می‌تواند نشانه‌ای از فراتر رفتن از حد نیاز باشد. کتاب راهنمای  Merckتوضیح می‌دهد که نتیجه این اتفاق، تجمع بیش از حد آب نسبت به سدیم و ایجاد هیپوناترمی (کمبود سدیم خون) است.

داشتن دیابت نوع ۲ نیز می‌تواند ملاحظات هیدراتاسیون را تغییر دهد. دکتر کاردا توضیح داد: «دیابت، عملکرد کلیه و داروهای کاهش‌دهنده گلوکز، همگی بر نیازهای هیدراتاسیون و الکترولیت تأثیر می‌گذارند.»

برچسب‌گذاری  FDAنیز مستقیماً بر این احتیاط تأکید دارد و به پزشکان دستور می‌دهد عملکرد کلیه را در بیمارانی که واکنش‌هایی منجر به کاهش حجم مایعات بدن (مانند تهوع، استفراغ یا اسهال) نشان می‌دهند، به‌ویژه در زمان شروع درمان و افزایش دوز، زیر نظر بگیرند.

چهار اشتباه بزرگ بیماران مصرف‌کننده GLP-1

دکتر کاردا تأکید کرد: «بزرگ‌ترین اشتباهاتی که بیماران مصرف‌کننده داروهای  GLP-1مرتکب می‌شوند عبارتند از: دریافت ناکافی پروتئین، کم‌آبی، نادیده گرفتن یبوست و افزایش بیش از حد سریع دوز دارو. اصلاح این چهار مسئله اغلب باعث می‌شود بیماران احساس بسیار بهتری داشته باشند.»

هر یک از این ملاحظات توسط شواهد علمی پشتیبانی می‌شود. یک توصیه مشترک از انجمن‌های تغذیه و چاقی که در American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده است، مداخلات تغذیه‌ای و سبک زندگی را به عنوان اولویت‌های کاربردی برای هر کسی که چاقی را با این داروها درمان می‌کند، معرفی می‌کند. در مورد یبوست نیز، اجماع علمی در  ScienceDirectاشاره می‌کند که یبوست پایدارترین عارض جانبی گوارشی در پیگیری سه ساله با داروی  tirzepatideاست و مدیریت فعال از طریق فیبر رژیمی، هیدراتاسیون و مکمل‌های فیبر را توصیه می‌کند.

اگر سه هفته از شروع مصرف داروهای  GLP-1گذشته و حالتان بد است، فردا چه کنید؟

دکتر کاردا گفت: «به‌طور خودکار درمان را رها نکنید. با پزشک خود مشورت کنید. بسیاری از عوارض جانبی را می‌توان با تنظیم دوز، بهینه‌سازی تغذیه و آبرسانی و همچنین تدوین یک برنامه نگهدارنده پس از رسیدن به وزن هدف، بهبود بخشید.»

منبع:

https://www.yahoo.com/creators/lifestyle/story/feeling-awful-on-your-glp-1-the-drug-may-not-be-whats-making-you-miserable-115432329.html?guccounter=1